🔍 تو برای چه کاری ساخته شدی؟ با تست هالند مسیرهای شغلی مناسب خودت رو کشف کن

سلام! بیایید قبل از اینکه بپرسیم چه رشته‌ای بخوانم، یک سوال خیلی مهم‌تر از خودمان بپرسیم: اصلا چه جور کاری به من می‌آید؟

فرض کن نتیجه کنکور آمده و یک لیست طولانی از رشته‌ها جلوی رویت قرار دارد: پزشکی، مهندسی، روان‌شناسی، حقوق، مدیریت، اقتصاد، کامپیوتر، معماری و کلی اسم دیگر.

احتمالا تلفنت هم پر شده از توصیه‌های مختلف:

• پزشکی بخوان چون آینده دارد.
• برو کامپیوتر چون هوش مصنوعی دارد همه‌چیز را تسخیر می‌کند.
• حقوق خیلی عالی است.
• مهندسی فلان دیگر بازار کار ندارد.
• این رشته را بخوانی مهاجرتت خیلی راحت‌تر می‌شود.

و در نهایت احتمالا یک نفر هم پیدا می‌شود و می‌گوید: من اگر جای تو بودم فلان رشته را انتخاب می‌کردم!

علایق تو، توانایی‌هایت، ارزش‌هایی که برایت مهم هستند، سبک زندگی‌ای که دوست داری و حتی تصویری که از آینده‌ات در ذهن داری، با تمام آن‌ها فرق می‌کند.

اینجاست که یک سوال مهم‌تر از اینکه کدام رشته بهتر است، مطرح می‌شود: کدام مسیر برای من مناسب‌تر است؟

آزمون هالند یا همان RIASEC یکی از ابزارهایی است که می‌تواند برای پاسخ دادن به بخش مهمی از این سوال به تو کمک کند. اما بگذار همین اول کار یک نکته را روشن کنیم: آزمون هالند قرار نیست رشته دانشگاهی تو را انتخاب کند! قرار است کمک کند تا بفهمی چه نوع فعالیت‌ها و محیط‌های تحصیلی و شغلی، بیشتر با علایق تو هماهنگ هستند تا بعدا خودت با چشمانی بازتر و اطلاعاتی بیشتر تصمیم بگیری.

آزمون هالند دقیقا چیست؟

این آزمون بر اساس نظریه جان ال. هالند شکل گرفته است؛ نظریه‌ای که از دهه پنجاه میلادی در حوزه روان‌شناسی شغلی و مشاوره تحصیلی توسعه پیدا کرد. هالند به یک ایده نسبتا ساده اما به شدت مهم رسید:

آدم‌ها علایق متفاوتی دارند و محیط‌های تحصیلی و شغلی هم ویژگی‌های متفاوتی از خودشان نشان می‌دهند. بنابراین ممکن است یک محیط برای یک نفر فوق‌العاده جذاب باشد و برای شخص دیگری کاملا خسته‌کننده به نظر برسد.

مثلا یک نفر از نشستن طولانی‌مدت پشت کامپیوتر، تحلیل داده‌ها و حل مسئله لذت می‌برد. نفر دیگر بعد از نیم ساعت کار پشت سیستم با کلافگی می‌گوید: من دیگر نمی‌توانم، بگذار یک کار عملی انجام دهم!

هر دو نفر هم ممکن است آدم‌های بسیار باهوشی باشند. پس مسئله این نیست که کدام‌یک بهتر است، بلکه مسئله این است که چه نوع محیطی بیشتر با علایق فرد جور درمی‌آید.

تیپ‌های شش‌گانه RIASEC را بهتر بشناسیم

مدل هالند این علایق را در شش دسته اصلی قرار می‌دهد. البته این مدل بیشتر درباره علایق شغلی است و اصلا قصد ندارد تمام ابعاد پیچیده شخصیت انسان را در شش حرف خلاصه کند. بیایید این شش تیپ را بدون تعریف‌های خشک کتابی و با مثال‌های واقعی و ملموس بشناسیم:

تصور کن دو نفر با یک وسیله خراب روبه‌رو می‌شوند. نفر اول می‌گوید بریم ببینیم چرا خراب شده و خودش دست به آچار می‌شود. نفر دوم می‌گوید من فقط می‌خواهم یک تعمیرکار بیاید و درستش کند.

اگر شبیه نفر اول هستی، احتمالا علایق واقع‌گرایانه در تو پررنگ‌تر است. مسیرهایی مثل مهندسی، مکانیک، ساخت‌وساز، بعضی حوزه‌های فناوری و مشاغل فنی می‌توانند با این علایق هم‌راستا باشند. اما یادت باشد که بالا بودن امتیاز R به این معنی نیست که حتما باید مهندس شوی! این فقط یک سرنخ است.

اگر وقتی یک موضوع جدید می‌بینی، ذهنت سریع درگیر این می‌شود که چرا این اتفاق افتاد یا اگر فلان متغیر را تغییر دهیم چه نتیجه‌ای می‌گیریم، ویژگی‌های پژوهشگری در تو بالاست. مثلا یک دانش‌آموز شاید از حفظ کردن فرمول‌های فیزیک فراری باشد، اما عاشق این باشد که بفهمد موتور یک ماشین دقیقا چطور کار می‌کند. علوم پایه، پژوهش، پزشکی، شاخه‌هایی از مهندسی، تحلیل داده و فناوری با این الگو هم‌خوانی دارند.

اگر به تو بگویند یک پوستر را دقیقا از روی فلان نمونه طراحی کن، شاید بپرسی می‌شود کمی خلاقانه‌ترش کنیم؟ در حالی که یک نفر دیگر از داشتن یک دستورالعمل مشخص به شدت استقبال می‌کند. طراحی، معماری، هنر، نویسندگی، تولید محتوای خلاق، موسیقی و طراحی تجربه کاربری به این دسته نزدیک هستند.

دوستت یک مشکل درسی دارد. یک نفر به او می‌گوید خودت برو بخوان! اما تو چهل دقیقه وقت می‌گذاری، برایش توضیح می‌دهی و آخر سر می‌پرسی متوجه شدی یا بیایم دوباره با هم حلش کنیم؟ آموزش، مشاوره، روان‌شناسی، منابع انسانی، حوزه‌های درمانی و خدمات اجتماعی با این علایق جور درمی‌آیند.

در یک پروژه گروهی که همه منتظرند کسی تصمیم بگیرد، تو سریع می‌گویی بچه‌ها بیایید کار را تقسیم کنیم. یا وقتی ایده‌ای به ذهنت می‌رسد اولین فکرت این است که چطور از آن پول دربیاوریم و تبدیلش کنیم به یک کسب‌وکار؟ مدیریت، فروش، بازاریابی، کارآفرینی، راه‌اندازی استارتاپ و بعضی مسیرهای حقوقی با این الگو ارتباط قوی دارند.

یک فایل اکسل به شدت شلوغ و درهم‌ریخته را به تو می‌دهند. برای خیلی‌ها این یک فاجعه است، اما تو با لبخند می‌گویی بگذار ببینم چطور می‌توانم مرتبش کنم! حسابداری، امور مالی، بانکداری، مدیریت اطلاعات و فعالیت‌های تحلیلی و اداری به این علایق نزدیک هستند.

ما فقط یک تیپ نیستیم!

این یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌ها درباره آزمون هالند است. قرار نیست نتیجه تست تو فقط یک حرف باشد. نتیجه معمولا به شکل یک الگوی چندبعدی خودش را نشان می‌دهد.

چطور این آزمون به انتخاب رشته کمک می‌کند؟

فرض کن بین مهندسی صنایع، روان‌شناسی و مدیریت مردد هستی. فقط با نگاه کردن به اسم رشته‌ها، تصمیم‌گیری عذاب‌آور است. اما با شناختی که از خودت پیدا کرده‌ای می‌دانی که از حل مسئله لذت می‌بری، ارتباط با آدم‌ها برایت مهم است، از کارهای تکراری بیزاری و دوست داری در آینده کسب‌وکار خودت را راه بیندازی.

حالا سوالت تغییر می‌کند. دیگر نمیپرسی کدام رشته بهتر است، بلکه می‌پرسی کدام‌یک از این رشته‌ها و شغل‌ها، ترکیب علاقه‌ها و سبک کاری من را بهتر پوشش می‌دهد؟ همین تغییر زاویه دید، بخش بزرگی از دغدغه تصمیم‌گیری تو را حل می‌کند.

پژوهش‌های شصت ساله نشان داده‌اند که وقتی محیط کار با ویژگی‌های تو تناسب داشته باشد، هم عملکرد بهتری داری و هم بیشتر در آن مسیر دوام می‌آوری. پس فقط دنبال چیزی که دوست داری نباش، دنبال جایی بگرد که هم علاقه داری، هم توانمندی و هم با اتمسفر آن محیط سازگاری.

بازار کار امروز و مهارت‌های فردا

انتخاب رشته در این روزها با بیست سال پیش زمین تا آسمان فرق کرده است. بازار کار بی‌نهایت پویا شده. الان کسی مهندسی می‌خواند، بعد متوجه می‌شود به تحلیل داده علاقه دارد، برنامه‌نویسی یاد می‌گیرد و چند سال بعد استارتاپ خودش را می‌زند.

گزارش‌های مجمع جهانی اقتصاد نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۳۰، حدود ۴۰ درصد مهارت‌های مورد نیاز شغل‌ها تغییر می‌کند. کارفرماها دیگر فقط به دنبال تخصص فنی نیستند؛ آن‌ها تفکر تحلیلی، خلاقیت، انعطاف‌پذیری، توانایی رهبری و یادگیری مستمر می‌خواهند.

پس جواب حرفه‌ای به این سوال که آینده کدام رشته بهتر است، دادن یک اسم خشک و خالی نیست. باید بپرسیم بهتر برای چه کسی؟ با چه سبک زندگی و علایقی؟ و با چه مهارت‌هایی که قرار است در چند سال آینده یاد بگیری؟

پیشنهاد سان‌جاب: چطور از تست هالند درست استفاده کنیم؟

مدل ساده و کاربردی ما برای تصمیم‌گیری

حرف آخر سان‌جاب

قرار نیست یک تست ساده روان‌شناسی، آینده تو را در چند حرف انگلیسی خلاصه کند. قرار نیست یک رشته خاص برای همه آدم‌ها بهترین گزینه روی زمین باشد.

انتخاب رشته اصولی یعنی پیدا کردن معروف‌ترین رشته دفترچه کنکور نیست؛ بلکه پیدا کردن مسیری است که وقتی تک‌تک پازل‌های علایق، توانایی‌ها، ارزش‌ها، واقعیت بازار کار و آینده مطلوبت را کنار هم می‌چینی، منطقی‌ترین و زیباترین تصویر را به تو بدهد.

در دنیایی که مهارت‌ها هر روز نو می‌شوند و هوش مصنوعی در حال تغییر دادن چهره کارهاست، به جای پرسیدن چه رشته‌ای بخوانم، باید بپرسی می‌خواهم چه کاری انجام دهم، چه مهارت‌هایی بسازم و چه آینده‌ای برای خودم طراحی کنم؟

اینجا دقیقا همان نقطه‌ای است که انتخاب رشته، از یک تصمیم چند دقیقه‌ای، به یک تصمیم بزرگ برای طراحی مسیر زندگی تبدیل می‌شود.

سوالات متداول درباره آزمون هالند